نقض ، معارضه و اعتراض وجود ندارد ، مگر اينكه اجماعى مثل آن تحقق پيدا كند . چه اجماع ، نبوت پس از نبوت است . « 1 » اين حجّت ، قاطع عذر است ، هر زمان و هر دوره كه منعقد شود . « 2 » 26 . ظنّ معصوم : اگر امّت معصوم است و صحابه در همهء اجتهادات خود ، مصيب و مبرّاى از خطا ، بايد يك ضابطه ديگر هم مراعات شود . اين قاعده مىگويد : ظنّ معصوم از خطا ، خطا نمىكند . « 3 » با اين ضابطه بسيارى از مشكلات خود را حل كردند . 27 . اجتهاد مقدم بر نص : هنگامى كه آشكار شد ، بسيارى از فتاوى پيشوايان مذاهب با نص وارد از رسول خدا ( ص ) مخالف است ؛ مخالفت با نص رسول خدا ( ص ) و پاىبندى به آراى پيشوايان مذاهب خويش را جايز دانستند . چنان كه هرگاه فتواى شافعى با نصّ رسول خدا ( ص ) تعارض داشته باشد ، مخالفت با فتواى شافعى را جايز نمىدانند . « 4 » البته اين شيوه اختصاص به شافعى و ياران او ندارد ، بلكه پيروان همهء مذاهب اهل سنّت را در برمىگيرد . اين قيم حدود صد حديث شمارش كرده كه فقها به آن عمل نكرده‌اند . سبط ابن جوزى نيز شمارى از احاديث صحيح مسلم و صحيح بخارى را برشمرده كه شافعيان بدان عمل نمىكنند ، زيرا اين روايات مخالف فتواهايى است كه نزد آنان ترجيح دارد . ابو حنيفه هم چهارصد حديث از رسول خدا ( ص ) را رد كرده است . حماد بن سلمه گفت : ابو حنيفه آثار و سنن را با رأى خود رد كرد . « 5 »

--> ( 1 ) . بنگريد : المنتظم ، 9 / 210 ؛ الالمام ، 6 / 123 ؛ الاحكام فى اصول الاحكام ، 1 / 204 - 205 . ( 2 ) . بنگريد : تهذيب الاسماء و اللغات ، 1 / 42 ؛ الاحكام فى اصول الاحكام ، 1 / 208 . ( 3 ) . الباعث الحثيث ، 35 ؛ علوم الحديث ، 24 . ( 4 ) . مجموعة المسائل المنيريه ، 32 . ( 5 ) . بنگريد : اضواء على السنة المحمديه ، 370 - 371 .